Hemodiyalizin yapılabilmesi için kanın vücuttan yeterli hızda alınıp geri verilebileceği bir yola ihtiyaç vardır. Buna damar erişim yolu denir ve diyaliz hastasının yaşam damarı olarak kabul edilir.
1. Arteriyovenöz Fistül (AVF)
Genellikle kolda, bir atardamar ile bir toplardamarın cerrahi olarak birleştirilmesiyle oluşturulur. Zamanla toplardamar genişler ve kalınlaşarak diyaliz için uygun hâle gelir.
- En çok tercih edilen yöntemdir — en uzun ömürlü ve en düşük enfeksiyon riskine sahiptir
- Olgunlaşması 6–12 hafta sürer; bu nedenle diyalize başlamadan önce planlanmalıdır
- Vücuda yabancı madde girmez
2. Arteriyovenöz Greft (AVG)
Damarları fistül için uygun olmayan hastalarda, atardamar ile toplardamar arasına yapay bir damar parçası yerleştirilir.
- Fistüle göre daha kısa sürede (2–4 hafta) kullanıma hazır olur
- Tıkanma ve enfeksiyon riski fistüle göre daha yüksektir
3. Kateter
Boyun, göğüs veya kasık bölgesindeki büyük bir toplardamara yerleştirilen ince borudur.
- Hemen kullanılabilir — acil diyaliz gerektiğinde tercih edilir
- Enfeksiyon ve pıhtı riski en yüksek olan yöntemdir
- Genellikle geçici çözüm olarak kullanılır; mümkün olan en kısa sürede fistül veya greft planlanır
- Kateter bölgesi ıslatılmamalı, pansumanı yalnızca sağlık personeli tarafından değiştirilmelidir
Fistül İçin Kolunuzu Koruyun
Böbrek yetmezliği tanısı aldıysanız, ileride fistül açılabilecek kolunuzu korumaya bugünden başlayın:
- Fistül planlanan koldan kan aldırmayın, serum taktırmayın, tansiyon ölçtürmeyin
- Bu kola damar yolu açılmasına izin vermeyin — sağlık personeline durumunuzu bildirin
Ameliyat Sonrası
- Kolunuzu kalp seviyesinden yukarıda tutun, ödemi azaltır
- Hekiminizin önerdiği el egzersizlerini (yumuşak top sıkma) düzenli yapın — fistülün olgunlaşmasına yardımcı olur
- Her gün fistül üzerindeki titreşimi (tril) elinizle kontrol edin
- Titreşim kaybolduysa, bölge kızardıysa, şiştiyse veya ağrı varsa vakit kaybetmeden merkezimize başvurun
